برآمدن جهان جدید - 2

چنانچه پیشتر نوشتم قلب تحولات آتی جهان خاورمیانه است و از این جهت شناخت جریانات و محورهای تاثیرگذار این منطقه برای تحلیل جهان و تحولات آن از اهمیت اساسی برخوردار است.

خاورمیانه امروز را ، صرفنظر از تغییرات آتی،  چهار محور سیاسی و استراتژیک عمده تشکیل می دهد که به شرح زیرند :

1. ایران

موقعیت استراتژیک و ژئوپلتیک ویژه ایران و قرار گرفتن آن در قلب خاورمیانه در کنار عامل جمعیتی و مذهبی اهمیتی ویژه به آن بخشیده است. سرشت مستقل حاکمیت ایران و ارتباطات مذهبی و عمدتا شیعی با بخش های مختلف منطقه عاملی است که آن را به بخشی از راه حل محورهای اصلی جهانی ( محور روسیه - چین و محور آمریکا - اروپا ) برای آینده بدل ساخته است. اهمیت ایران تا حدی است که این محورهای متخاصم بدون تعیین تکلیف این کشور قادر به رویارویی و تعیین تکلیف نهایی نخواهند بود. تمامی فشارهای و بازی بی معنا و اخیرا خسته کننده اتمی نیز در همین راستاست و بسیاری از جناح بندی های داخل ایران را نیز می توان در پرتو این نگاه تحلیل کرد. 

2. ترکیه

این کشور که در سالهای اخیر به جنبش های اسلام گرای منطقه - البته با تفسیر ویژه - پیوسته است در میان چهار محور بحث مورد نزدیک ترین آنها به ایران است. اسلام عثمانی و روایت ویژه و سازگار با سکولاریزم رهبران نوین ترکیه اقبالی نسبی در جهان عرب برای آنها فراهم آورده است. هرچند ناسیونالیسم عرب چندان حاضر به پذیرش هژمونی ترک ها نیست. شباهت های جغرافیایی و فرهنگی ایران و ترکیه به خصوص در مسئله کردها همراهی نسبی دو کشور را با یکدیگر ناگزیر ساخته است و این همکاری علی رغم تحرکات سالهای اخیر ترک ها به ناچار ادامه خواهند یافت.

3. عربستان سعودی

خطرناک ترین محور سیاسی - ایدئولوژیک خاورمیانه در حال حاضر بدون شک عربستان سعودی است. دولت متحجر و متعصب این کشور هوادار افراطی ترین اشکال بنیادگرایی اسلامی است و با یاری سرمایه ی بی پایان خویش می کوشد تا خاورمیانه را به سود خویش و به زیان ایران تحت سلطه درآورد. حمایت بی پایان عربستان از بنیادگرایی اسلامی که تا سالهای اخیر پنهان رخ می داد در حال حاضر آشکار شده است و سلفی ها و جریانات مرتبط با اخوان المسلمین به صورتی عیان تحت چتر حمایتی سعودی ها به فعالیت مشغولند. عربستان کینه توز ترین رقیب محور ایران در منطقه است و تحرکات این کشور بر علیه ایران شاید از مجموع دشمنی های اسرائیل نیز پیشی گرفته باشد.

4. اسرائیل

رژیم اسرائیل را البته نمی توان به لحاظ جغرافیای سیاسی و جمعیتی محور نامید اما تاثیرگذاری وسیع این رژیم بر تحولات خاورمیانه به پشتوانه نیروی نظامی و حمایت غرب، تحلیل آن را به عنوان یکی از اجزای پازل خاورمیانه جدید ضروری می سازد.

نکته قابل توجه در تحلیل تمامی محورهای فوق، حضور عامل نیرومند مذهبی و ایدئولوژیک است که در پشت و بعضا پیش روی معادلات سیاسی عمل می کند. عاملی که در سه مورد اسلام و در یک مورد یهودیت است.

این چهار محور هرچند ممکن است در مواردی به ائتلاف روی آورند اما هیچ یک قابل فروکاستن به دیگری نیستند و در نهایت به صورتی مستقل عمل می کنند. خاورمیانه آینده را می توان خاورمیانه ی یکی از این چهار محور نامید که توانسته است در نبرد سیاسی و هژمونیک بر سایرین برتری یابد.

/ 0 نظر / 2 بازدید